Ông Bạch Văn Mừng, Cục trưởng Cục Quản lý cạnh tranh - Bộ Công Thương cho biết trong nền kinh tế thị trường, quảng cáo là một biện pháp cạnh tranh mang tính linh hoạt, sáng tạo của doanh nghiệp và luôn có những yếu tố phóng đại, cường điệu nhằm lôi cuốn sự chú ý của khách hàng. Với những quảng cáo gian dối, có nội dung hoàn toàn sai sự thực thì việc kết luận và xử lý vi phạm tương đối dễ dàng. Tuy nhiên, đối với những quảng cáo có nội dung không đầy đủ, không rõ ràng, cơ quan quản lý cần phải đánh giá cẩn thận nhằm xác định liệu một quảng cáo cụ thể trong điều kiện cụ thể có thực sự gây nhầm lẫn đối với nhận thức thông thường của NTD và ảnh hưởng đến quyết định mua hàng hóa, dịch vụ của họ hay không.
Theo kết quả của Ban Điều tra cạnh tranh không lành mạnh - Cục Quản lý cạnh tranh cho thấy nhiều quảng cáo thời gian qua có nội dung không đầy đủ, có thể gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Cụ thể đó là các quảng cáo giới thiệu tính năng tiết kiệm điện hay làm sạch không khí với các con số ấn tượng như “tiết kiệm điện 60%” hay “diệt 99,9 % vi khuẩn”.
Căn cứ theo các tài liệu kỹ thuật mà doanh nghiệp cung cấp cho thấy, sản phẩm chỉ đạt mức tiết kiệm điện đến 60% trong điều kiện phòng thí nghiệm và chạy liên tục trong 14 giờ. Nhưng trên thực tế, người tiêu dùng hiếm khi sử dụng điều hòa với thời gian dài như vậy. Hoặc đối với tác dụng diệt khuẩn, các thí nghiệm chỉ được thực hiện trên một số loại vi khuẩn, virus mang tính đại diện. Có thể khẳng định, doanh nghiệp không bao giờ có điều kiện thử nghiệm trên tất cả các loại vi khuẩn.
Trước thực trạng này, Cục Quản lý cạnh tranh đang tiến hành điều tra và sẽ xử lý các quảng cáo không đầy đủ, gây nhầm lẫn nêu trên nếu có hành vi vi phạm. Trước mắt, Cục đã yêu cầu các doanh nghiệp liên quan có biện pháp điều chỉnh đối với nội dung quảng cáo.
Pháp luật hiện hành đã có nhiều quy định điều chỉnh hoạt động quảng cáo như trong Luật thương mại, Luật Cạnh tranh, Pháp lệnh Quảng cáo. Dự thảo Luật Bảo vệ quyền lợi NTD hiện đang trình Quốc hội xem xé cũng có quy định về vấn đề cung cấp thông tin cho NTD, bao gồm cả quảng cáo.
Cụ thể, Điều 45 Luật Cạnh tranh có quy định cấm hành vi quảng cáo gian dối hoặc gây nhầm lẫn cho khách hàng. Trong đó cũng nói rõ, quảng cáo gian dối là việc đưa ra thông tin sai lệch so với sự thực, mang tính chất cố lý lừa dối khách hàng; quảng cáo gây nhầm lẫn là việc đưa ra các thông tin có thể không hoàn toàn sai lệch so với thực tế nhưng lại không đầy đủ, không rõ ràng làm cho khách hàng hiểu nhầm về hàng hóa, dịch vụ hoặc hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Trong trường hợp này, người quảng cáo có thể không cố ý làm khách hàng, NTD hiểu sai nhưng nội dung quảng cáo vẫn gây ảnh hưởng tiêu cực và cần phải điều chỉnh.
Căn cứ theo Nghị định 120/2005/NĐ-CP ngày 30/9/2005, những vi phạm pháp luật trong lĩnh vực cạnh tranh, hành vi quảng cáo gian dối hoặc gây nhầm lẫn nói trên sẽ bị phạt tiền đến 50 triệu đồng. Đồng thời, doanh nghiệp sẽ phải chịu biện pháp xử phạt bổ sung hoặc khắc phục hậu quả, bao gồm cải chính công khai về nội dung thông tin sai lệch hoặc không đầy đủ gây nhầm lẫn.
Nội dung quảng cáo của những sản phẩm này tại một số nước khác trong khu vực khi đưa ra các thông số như trên đều phải có chú thích cho NTD hiểu rõ về điều kiện thực hiện thử nghiệm.
Hiện nay, hoạt động quảng cáo chịu sự quản lý của nhiều Bộ, ngành khác nhau. Bên cạnh Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Công thương còn có thẩm quyền của Bộ Y tế liên quan đến quảng cáo dược phẩm, thực phẩm… Bộ Nông nghiệp liên quan đến sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi…
Tuy nhiên, Ông Bạch Văn Mừng cho rằng trong thời gian qua, việc quản lý quảng cáo thường được xem dưới khía cạnh bảo vệ thuần phong, mỹ tục mà chưa chú trọng đúng mức đến tính chất thương mại của hoạt động quảng cáo cũng như ảnh hưởng của nó đến NTD.
Trong vấn đề này, tại các quốc gia có nền kinh tế thị trường phát triển, cơ quan cạnh tranh và bảo vệ NTD cùng các Hiệp hội bảo vệ NTD có tiếng nói rất quan trọng. Trong trường hợp phát hiện quảng cáo có nội dung nghi vấn, các cơ quan, đơn vị này sẽ yêu cầu doanh nghiệp giải thích rõ về cơ sở đưa ra quảng cáo và yêu cầu điều chỉnh nếu như xác định quảng cáo có những yếu tố có khả năng gây nhầm lẫn cho NTD. Trong trường hợp NTD mua hàng hóa, dịch vụ vì nhầm lẫn, họ có quyền yêu cầu doanh nghiệp hoàn lại khoản tiền đã trả cho hàng hóa, dịch vụ đó.
Quyết Thắng